Liyakatsizlik Bir Sonuç mu? Türkiye’de Siyasi Çöküşü Başlatan 5 Adım

Türkiye’de adalet, eğitim, sağlık veya belediyelerdeki yozlaşmadan; yetersiz kişilerin kritik makamlara gelmesinden sıkça şikâyet ediyoruz. Oysa bu durum sadece bir sonuçtur.

Asıl kök neden; Siyasi Partiler Kanunu’ndaki gedikler ve bu gedikleri kullanarak partileri içten ele geçiren delege düzenidir. Sistemik arızayı anlamadan sonuçları düzeltmek mümkün değildir.

1. Sistem Nasıl Bozularak Bürokrasiyi Çökertiyor?

Süreç tıkır tıkır işleyen yanlış bir çark gibidir:

    [1. Mahallede Yığma Üye] ➔ [2. Ele Geçirilen Delege] ➔ [3. Biatçı Yönetim] ➔ [4. Liyakatsiz Aday] ➔ [5. Yozlaşmış Kadrolar]
  

Çoğunluğun Açığı Kullanılır: Demokrasilerde "çoğunluğu sağlayan kazanır." Bunu bilen bazı gruplar (çıkar klikleri veya belediye gücünü elinde tutanlar) partilere otobüslerle, toplu listelerle kendi adamlarını üye yazdırır.
Nitelikli Üye Saf Dışı Kalır: Partinin ilkesini ve hukuk devletini önemseyen nitelikli vatandaş bireysel durduğu için organize hareket eden bu gruplar karşısında azınlıkta kalır.
Delege Ele Geçirilir: Partiye yığılan bu kitleler, mahalleden başlayarak ilçe ve il delegelerini belirler. Seçilen delegeler de partiyi kimin yöneteceğine karar verir.
Biat Eden Seçilir: Parti yönetimine ve milletvekilliğine donanımlı isimler değil; bu delege gruplarının lafından çıkmayacak "biatçı" kişiler getirilir.
Devlet Kadroları Çürür: İktidara gelen bu yapılar; kamu yönetimini liyakate göre değil, kendilerine biat edenler arasından seçer. Nepotizm (akraba/kayırma) kural haline gelir.

Özetle: Partinin tüzüğünde istediği kadar "Atatürkçü, sosyal demokrat, adil veya liyakatli" yazsın; o partiyi seçen delege yapısı bozuksa, ürettiği yönetici ve devlet kadrosu da bozuk olmak zorundadır.

2. Kanuni Engel Nedir? (Gerçekçi Durum Tespiti)

Biri çıkıp "Ben delege sistemini tamamen kaldırdım, doğrudan demokrasiye geçtim" diyemez. Çünkü 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu partilere "İlçe ve il kongrelerini delegeyle yapacaksın" zorunluluğu getirir. Yani delegeyi hukuken kâğıt üstünden silmek imkânsızdır.

3. Çözüm: Delege Vesayetini Kırmanın 4 Yolu

Delegeyi kanunen kaldıramıyorsak, delegenin elindeki haksız gücü ve pazarlık imkânını tüzük hamleleriyle sıfırlamak mümkündür:

A. Adayları Delege Değil, Doğrudan Üye Seçsin (Ön Seçim)

Kanun parti içi kongrelerde delegeyi şart koşar ama adayları kimin seçeceğine karışmaz. Tüzüğe "Milletvekili ve belediye başkanı adayları, istisnasız tüm üyelerin katıldığı ön seçimle belirlenir" maddesi konarak delegenin pazarlık gücü elinden alınır.

B. "Blok Liste" Yasaklansın, "Çarşaf Liste" Zorunlu Olsun

Delege sistemini bozan şey tek renkli hazır listedir (Blok Liste). Tüzükle blok liste tamamen yasaklanıp herkesin tek tek aday olduğu Çarşaf Liste zorunlu kılınmalıdır.

C. Üyelik Şarta Bağlansın ("Aktif Üyelik")

Sanal ve yığma üyeliği engellemek için oy kullanma hakkı "Parti Okulu ve Liyakat Eğitimi" şartına bağlanmalıdır. Eğitimi tamamlamayan üye oy kullanamamalıdır.

D. Belediye Gücü Parti İçinden Çekilsin

Belediye imkânlarının parti içi seçimlerde rüşvet gibi kullanılmasını önlemek için; belediye başkanlarının ve çalışanlarının parti yönetimlerinde aday olması tüzükle yasaklanmalıdır.